Nhằm bảo đảm bầu cử được tổ chức dân chủ, công khai, minh bạch, đúng pháp luật, an toàn và thành công, Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025 theo điểm c khoản 23 Điều 1. Luật sửa đổi, bổ sung này chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, hoàn thiện cơ sở pháp lý cho công tác bầu cử trong tình hình mới.
Một trong những nội dung quan trọng của Luật là quy định rõ hơn nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban bầu cử các cấp trong việc tổ chức bầu cử đại biểu HĐND. Qua đó, nâng cao vai trò, trách nhiệm của các cơ quan bầu cử, bảo đảm mọi khâu của quá trình bầu cử được triển khai thống nhất, chặt chẽ, đúng quy định, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước.
Theo Luật, Ủy ban bầu cử ở các cấp giữ vai trò trung tâm trong tổ chức, chỉ đạo toàn bộ quá trình bầu cử đại biểu HĐND tại địa phương, với các nhiệm vụ, quyền hạn chủ yếu sau đây:
Trước hết, Ủy ban bầu cử có trách nhiệm chỉ đạo việc tổ chức bầu cử đại biểu HĐND cấp mình, đồng thời kiểm tra, đôn đốc việc thi hành pháp luật về bầu cử, bảo đảm mọi khâu của quá trình bầu cử được thực hiện đúng quy định, thống nhất và nghiêm minh.
Cùng với đó, Ủy ban bầu cử có nhiệm vụ quản lý và phân bổ kinh phí tổ chức bầu cử đại biểu HĐND ở cấp mình, sử dụng hiệu quả, đúng mục đích, công khai, minh bạch nguồn kinh phí phục vụ bầu cử.
Công tác thông tin, tuyên truyền cũng được xác định là nhiệm vụ quan trọng. Ủy ban bầu cử chỉ đạo công tác thông tin, tuyên truyền và vận động bầu cử đại biểu HĐND ở địa phương, nhằm nâng cao nhận thức của cử tri về quyền, nghĩa vụ công dân, tạo sự đồng thuận và khí thế phấn khởi trong toàn xã hội.
Để cuộc bầu cử diễn ra an toàn, Ủy ban bầu cử chỉ đạo thực hiện công tác bảo vệ an ninh, trật tự, an toàn xã hội, kịp thời phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý các tình huống phát sinh, bảo đảm bầu cử diễn ra nghiêm túc, đúng pháp luật.
Ủy ban bầu cử còn có nhiệm vụ ấn định và công bố số đơn vị bầu cử, danh sách các đơn vị bầu cử và số lượng đại biểu được bầu của mỗi đơn vị bầu cử đại biểu HĐND ở cấp mình, bảo đảm phù hợp với quy mô dân số, đặc điểm địa bàn và yêu cầu đại diện của Nhân dân.
Trong công tác nhân sự, Ủy ban bầu cử nhận và xem xét hồ sơ của người được giới thiệu ứng cử và người tự ứng cử đại biểu HĐND cấp mình, sau đó gửi danh sách trích ngang lý lịch, bản sao tiểu sử tóm tắt và bản kê khai tài sản, thu nhập đến Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp để tiến hành hiệp thương theo quy định.
Sau hiệp thương, Ủy ban bầu cử lập và công bố danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu HĐND theo từng đơn vị bầu cử, đồng thời thực hiện việc xóa tên người ứng cử trong danh sách chính thức khi có căn cứ theo quy định của pháp luật.
Về công tác chuẩn bị bầu cử, Ủy ban bầu cử nhận tài liệu, phiếu bầu cử đại biểu HĐND từ Ủy ban nhân dân cùng cấp và phân phối cho các Ban bầu cử chậm nhất là 17 ngày trước ngày bầu cử, bảo đảm đầy đủ, kịp thời cho các tổ chức phụ trách bầu cử.
Sau ngày bầu cử, Ủy ban bầu cử nhận và kiểm tra biên bản xác định kết quả bầu cử do các Ban bầu cử gửi đến; lập biên bản tổng kết cuộc bầu cử đại biểu HĐND của cấp mình, phản ánh đầy đủ, khách quan kết quả bầu cử.
Trường hợp cần thiết, Ủy ban bầu cử chỉ đạo việc bầu cử thêm, bầu cử lại đại biểu HĐND theo quy định của Luật, nhằm bảo đảm đủ số lượng, đúng cơ cấu đại biểu theo quy định.
Ủy ban bầu cử có trách nhiệm xác nhận và công bố kết quả bầu cử đại biểu HĐND, đồng thời xác nhận tư cách của người trúng cử, bảo đảm tính hợp pháp và chính danh của đại biểu HĐND.
Kết thúc quá trình bầu cử, Ủy ban bầu cử trình HĐND khóa mới báo cáo tổng kết cuộc bầu cử và kết quả xác nhận tư cách đại biểu, đồng thời giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến công tác bầu cử, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, giữ vững kỷ cương pháp luật.
Cuối cùng, Ủy ban bầu cử bàn giao đầy đủ các biên bản tổng kết, hồ sơ, tài liệu về cuộc bầu cử cho Thường trực HĐND cùng cấp khóa mới, bảo đảm tính liên tục và đầy đủ của hoạt động dân cử.
Việc quy định rõ ràng, cụ thể nhiệm vụ và quyền hạn của Ủy ban bầu cử các cấp trong Luật Bầu cử (sửa đổi, bổ sung năm 2025) khẳng định vai trò then chốt của cơ quan này trong việc tổ chức thành công cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng đại biểu dân cử, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, xây dựng chính quyền địa phương ngày càng trong sạch, vững mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả./.
Cao Hồng