Phong tục chúc tết cổ truyền của người Việt Nam
Dân gian ta có câu: "Mồng một Tết mẹ, Tết cha; mồng hai Tết vợ, mồng ba Tết thầy". Câu ca giản dị ấy đã khắc sâu trong tâm thức người Việt về trật tự, chuẩn mực ứng xử giàu tính nhân văn. Sáng mồng Một Tết, các thành viên trong gia đình mặc quần áo mới, tề tựu đông đủ, trang nghiêm thực hiện nghi lễ chúc Tết, mừng tuổi. Con cháu kính cẩn chúc ông bà, cha mẹ mạnh khỏe, trường thọ; ông bà, cha mẹ gửi gắm những lời chúc tốt đẹp đến con cháu, mong một năm mới học hành tấn tới, làm ăn thuận lợi. Những bao lì xì đỏ thắm trao tay trẻ nhỏ tuy giá trị vật chất không lớn nhưng chứa đựng ý nghĩa tinh thần sâu sắc, gửi gắm niềm tin, may mắn và phúc lộc cho cả năm.
Không khí Tết càng thêm ấm áp khi họ hàng, làng xóm, bạn bè, đồng nghiệp qua lại thăm hỏi, chúc nhau những điều tốt đẹp. Những cái bắt tay thân tình, những câu chuyện rôm rả đầu xuân đã xóa nhòa khoảng cách, gác lại những muộn phiền của năm cũ, vun đắp sự gắn kết trong quan hệ gia đình và xã hội, cùng nhau hướng tới một năm mới hòa thuận, nghĩa tình.
Nhắc đến Tết cổ truyền không thể không nhắc đến những hoạt động văn hóa đặc sắc như các trò chơi dân gian, phiên chợ Tết, chợ hoa xuân. Mỗi độ xuân về, chợ Tết, chợ hoa lại rộn ràng sắc màu, mang đến hương vị riêng của ngày Tết Việt. Người dân khắp nơi háo hức sắm sửa, trang hoàng nhà cửa, gửi gắm ước vọng về một năm mới an khang, thịnh vượng.
Đối với người Việt Nam, Tết thường diễn ra trong ba ngày chính, song không khí Tết đã bắt đầu rộn ràng từ trước đó cả tuần. Hoa đào thắm sắc hồng nơi miền Bắc, miền Trung; hoa mai vàng rực rỡ ở miền Nam – mỗi loài hoa mang một vẻ đẹp riêng, nhưng đều tượng trưng cho mùa xuân, cho sự sinh sôi, phát triển. Mâm ngũ quả ngày Tết cũng là một nét đẹp văn hóa độc đáo, phản ánh sự phong phú trong đời sống tinh thần của các vùng miền. Nếu miền Bắc chuộng chuối, bưởi, hồng, quýt, ớt thì miền Nam lại gửi gắm ước nguyện "cầu – sung – vừa – đủ – xài" qua mâm ngũ quả gồm mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài.
Trong những ngày Tết, khắp nơi đều ngập tràn không khí vui tươi, náo nức. Trẻ em háo hức với những bộ quần áo mới, những chuyến đi chơi xuân; người lớn tạm gác lại bộn bề công việc để sum vầy, sẻ chia niềm vui gia đình. Bên cạnh đó, tục du xuân, thăm viếng danh lam thắng cảnh, lễ đền, lễ chùa đầu năm cũng là một nét đẹp truyền thống. Mọi người đến với chốn linh thiêng để cầu cho quốc thái dân an, gia đình hạnh phúc, bản thân bình an, may mắn; đồng thời thưởng ngoạn cảnh sắc quê hương, đất nước, nuôi dưỡng tâm hồn thanh thản, an nhiên.
Sự đa dạng và giàu bản sắc của các cộng đồng văn hóa, Tết Nguyên đán xứng đáng được nhìn nhận là một trong những di sản văn hóa tiêu biểu, có giá trị đặc biệt của dân tộc Việt Nam. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc giữ gìn, trân trọng và phát huy những giá trị tốt đẹp của Tết cổ truyền không chỉ là trách nhiệm của mỗi cá nhân, mỗi gia đình mà còn là nhiệm vụ chung của toàn xã hội.
Gìn giữ Tết cổ truyền chính là giữ gìn linh hồn, bản sắc văn hóa dân tộc; là bồi đắp tình yêu quê hương, đất nước; là sợi dây gắn kết các thế hệ, các cộng đồng người Việt trong và ngoài nước. Khi những giá trị tốt đẹp ấy được lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội, Tết sẽ trở thành nguồn lực tinh thần to lớn, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước hôm nay và mai sau.
Cao Hồng